Kwaliteitszorg is mensenwerk. Maar hoe ga je nu om met veranderingen en cultuurverschillen binnen een instelling? De kleurentheorie kan inzicht bieden in de theorieën die mensen hebben over veranderen en de verschillende opvattingen die zij hanteren. Hierdoor ontstaat meer ruimte voor afstemming. Een toelichting en een digitale test voor eigen gebruik.

In hun boek "Leren veranderen" beschreven verandermanagers Léon de Caluwé en Hans Vermaak al enkele jaren geleden de nu wat meer ingeburgerde kleurentheorie. Volgens deze theorie zijn er vijf clusters van theorieën over veranderen. Binnen hetzelfde cluster verloopt de communicatie over veranderen vrij moeiteloos: mensen begrijpen elkaar, praten vanuit dezelfde veronderstellingen en zitten op één lijn. Buiten de clusters kan de communicatie opeens stroef verlopen en begrijpt men elkaar niet of nauwelijks.

De kleurentheorie geeft betekenissen een bepaalde kleur, waardoor mensen snel kunnen zien tot welk concept ze zich voelen aangetrokken. Op deze wijze kunnen  gesprekspartners zien welke fundamentele verschillen met betrekking tot veranderen worden gehanteerd. Zo komt men tot gefundeerde afspraken en hernieuwd enthousiasme.

Geel

• belangen bij elkaar brengen
• mensen dwingen tot het innemen van (bepaalde) standpunten/meningen
• win-win situaties creëren/coalities vormen
• de voordelen laten zien van bepaalde opvattingen (macht, status, invloed)
• de neuzen richten

Blauw 

• van tevoren een duidelijk resultaat/doel formuleren
• een goed stappenplan maken van A naar B
• de stappen monitoren en op basis daarvan bijsturen
• alles zoveel mogelijk stabiel houdt en beheerst
• de complexiteit zoveel mogelijk reduceren

Rood

• mensen op de juiste manier prikkelen door straf- of lokmiddelen
• het voor mensen aangenaam maken
• geavanceerde HRM-instrumenten inzetten voor belonen, motiveren, promoveren, status
• mensen iets teruggeven voor wat zij jou geven

Groen

• mensen bewust maken van nieuwe zienswijzen/eigen tekortkomingen (bewust onbekwaam)
• mensen motiveren om nieuwe dingen te zien/te leren/te kunnen
• geschikte gezamenlijke leersituaties creëren

Wit

• uitgaan van de wil en wens en de "natuurlijke weg" van de mens zelf
• betekenis toevoegen
• de eigen energie van mensen de ruimte bieden
• dynamiek/complexiteit willen zien en duiden
• eventuele blokkades wegnemen en conflicten optimaliseren

Idealen en valkuilen

Iedere kleur heeft zijn eigen ideaal, maar de kleuren hebben ook hun eigen valkuilen:

• Voor geel is het ideaal, dat mensen (altijd) overkoepelende belangen zien en collectieve effecten willen nastreven. De valkuil ligt bij loose-loose effecten en bij "luchtfietserij": de doelen en middelen/inspanningen zijn niet met elkaar verbonden.
• Voor blauw is het ideaal: alles is maakbaar en beheersbaar en kan volgens rationele planning tot stand gebracht worden. De valkuil is dat men onvoldoende rekening houdt met irrationele aspecten en dat het soms eerder meer weerstand dan commitment creëert. De valkuil zit ook bij ongeduld, haast en de ander geen tijd gunnen.
• Voor rood is het ideaal: het zoeken naar de juiste match tussen mensen en instrumenten, tussen organisatiedoelen en individuele doelen, en naar de goede manier om mensen te prikkelen. De valkuil zit in een gebrek aan "harde" uitkomsten en in een gebrek aan ruimte voor individuele motieven en maatwerk. Het miskent ook macht in organisaties, zowel top-down als bottom-up.
• Het ideaal van groen is de lerende organisatie, waarin alles is te leren en waarin intentioneel leren bewust wordt toegepast. De valkuil is, dat in sommige situaties mensen niet willen (bij conflict, macht) of niet kunnen leren (ontbreken van vaardigheden). Ook hier is een gebrek aan "harde" uitkomsten.
• Bij wit ligt het ideaal in de spontane evolutie. In "toevallig" veranderen en leren. Er is bovendien een positieve houding ten opzichte van conflict en crisis. De valkuil zit in het ideologiseren: het onoordeelkundig laten gaan van dingen of in het onvoldoende inzicht in de echte chaos, waardoor de patronen niet (goed) worden herkend.

Test

Met de digitale zelftest van Twynstra Gudde kan ieder zijn of haar eigen voorkeursstijl in denken en doen bepalen.