Visitatie, accreditatie, zelfevaluatie … het is voor een doordeweekse student niet altijd even simpel om deze termen naar hun juiste waarde te schatten. Toch vestigt de Vlaamse Vereniging van Studenten (VVS) al vijf jaar de aandacht op kwaliteitszorg in het Vlaamse hoger onderwijs. En nu de eerste ronde van visitaties er bijna op zit en de opleidingen bewezen hebben dat ze voldoen in hun basiskwaliteit, tekenen zich stilaan de contouren af van een nieuw accreditatie stelsel. Het wordt ongetwijfeld de belangrijkste uitdaging voor NVAO en de verschillende partners dit stelsel voldoende competitief en internationaal te maken, zodat ons onderwijs ook in de toekomst overal ter wereld wordt erkend en gewaardeerd.

Er kan niet genoeg de nadruk gelegd worden op het belang van goede kwaliteitszorg. Het definieert niet enkel ons hoger onderwijs, het zorgt er ook voor dat we op tijd kunnen bijsturen en ons onderwijs blijvend kunnen verbeteren. Ook voor de studenten is participatie in de kwaliteitszorgcyclus van fundamenteel belang. Het zijn hun dagdagelijkse ervaringen met het onderwijs die zorgen voor een adequaat en realistisch beeld van de opleidingen. En hoewel lang niet alle studenten op de eerste rij zitten wanneer het onderwijs wordt gepresenteerd, kunnen ze ons toch een schat aan informatie verschaffen over zowat alle aspecten van het onderwijs.

Deze ervaring zal belangrijk zijn bij het opstellen van het nieuwe stelsel, want, hoewel de basiskwaliteit van onze opleiding gegarandeerd is, en internationaal gezien vrij hoog is, ligt er nog een pak werk op tafel. Niet in het minst moet bij het nieuwe stelsel sterker de klemtoon komen te liggen op de interne kwaliteitszorgsystemen van onze instellingen. Want hoewel de externe kwaliteitszorg op een formeel vastgelegde en goed georganiseerde manier verloopt, is dit bij veel instellingen intern nog te vaak niet het geval. Dit bleek eens te meer wanneer in Vlaamse adviesorganen de discussie omtrent de periodiciteit van het nieuwe stelsel werd gevoerd. Bij het nieuwe stelstel hebben de studenten immers altijd gepleit voor een zesjarige opleidingsbeoordeling. Met dit laatste verklaarden de instellingen zich niet akkoord, en wil men de huidige acht jaar behouden. Het argument hiervoor is natuurlijk de te grote werkdruk voor de instellingen. Ook wordt geargumenteerd dat zes jaar te kort zou zijn om vernieuwingen grondig door te voeren.

Maar wie kan ons nog zeggen hoe ons onderwijs er acht jaar geleden uit zag? In een snel veranderende onderwijswereld is acht jaar meer dan een eeuwigheid. Daarnaast biedt de instellingsaudit een oplossing. Het is immers net de nadruk op de interne kwaliteitszorg dat op termijn de werklast van de instellingen zal verminderen. Wanneer instellingen goed onderbouwde en gestructureerde interne kwaliteitszorg systemen ontwikkelen kan van een hoge werkdruk geen sprake zijn, integendeel, externe visitaties worden dan routine.

Het spreekt voor zich dat elk nieuw systeem vandaag ingebed is in een sterk Europees kwaliteitszorgbeleid. Elk nieuw stelsel moet dan ook geschoeid zijn op Europese leest. De Standards and Guidelines for Quality Assurance in the European Higher Education Area zijn hierin toon- en richtingevend. Maar niet enkel bij de uitwerking van het stelsel moet verder gekeken worden dan Nederland en Vlaanderen. Ook de uitvoering en de uiteindelijke resultaten moet Europees van allure zijn. Als we het wantrouwen inzake externe kwaliteitszorg tussen de verschillende instellingen willen overwinnen, moet evaluatie en accreditatie over de grenzen van Europa heen gaan. Dit zal garanderen dat de criteria voor kwaliteitszorg, in stijgende mate objectief worden, en niet beïnvloedt worden door nationale belangen. Ook internationaal samengestelde panels dragen bij tot een nuchtere kijk op onze programma’s.

Naast de nadruk op interne kwaliteitszorg en het stijgende belang van de internationale context is kwaliteitszorg zoveel meer dan enkel onderwijstechnische checklists. De kwaliteit van ons onderwijs overstijgt in ruime mate de banken van onze Vlaamse en Nederlandse aula’s en klaslokalen. We vinden kwaliteit terug in de manier waarop studenten worden ondersteund, hoe ze begeleid worden bij het maken van een eindverhandeling of een werkstuk. Ook de sociale voorzieningen en ondersteuning van studenten maken integraal deel uit van wat wij als studenten verstaan onder kwaliteit van het onderwijs. De omkadering zorgt er immers voor dat studenten optimaal gebruik kunnen maken van een kwalitatief en hoogstaand onderwijsaanbod. Het spreekt dan ook voor zich dat deze elementen hun weerslag moeten vinden in elk nieuw systeem.

Er werd in de afgelopen maanden veel gesproken over het nieuw stelsel en de verwachtingen liggen hoog. Ondertussen heeft elke speler in het onderwijsveld wel zijn of haar mening gevormd over hoe het stelsel er moet uitzien. De bal ligt nu stilaan in het kamp van de Vlaamse politici, en minister. Wij als studenten kijken alvast uit naar een boeiende dialoog met de beleidsmakers. En hoewel elk systeem mooi oogt op papier, zal het nog zozeer de vraag zijn hoe het nieuwe systeem haar weg naar de praktijk zal weten te vinden, en hoe instellingen zullen omgaan met dit veel bredere uitgangspunt van het nieuwe stelsel. Het valt af te wachten of het stelsel de verwachting zal waarmaken en effectief meer dynamische kwaliteitszorg culturen binnen de instellingen zal losweken. Als studentenvertegenwoordigers zullen we hier echter wel op de eerste rij zitten en toezien op een adequate invulling van het nieuwe stelsel want enkel door samen te werken aan de kwaliteit van ons hoger onderwijs, kan Nederland en Vlaanderen bewijzen dat ons onderwijs tot het beste van de wereld behoort.

Tom Demeyer is ondervoorzitter van de Vlaamse Vereniging van Studenten, lid van de NVAO adviesraad en student Taal-en Letterkunde en Rechten aan de Katholieke Universiteit Leuven.